Σιάμου όπως Σάμος !
Του Πάττα Γεωργίου
Ο δικαιοκρίτης χρόνος μπορεί κάποτε να κυλά αργά, αλλά, όταν έρθει, βάζει οριστικά τη σφραγίδα του. Όταν, πριν από 17 περίπου χρόνια, έγραφα το πρώτο μου βιβλίο, που αναφέρεται στη γενέτειρά μου, την Οξυά, και στην περιοχή των Αγράφων γενικότερα, βγήκαν τότε ορισμένοι –“αυθεντίες” του είδους – και προσπάθησαν, όχι μόνο να αμφισβητήσουν, αλλά ουσιαστικά να ακυρώσουν την εγκυρότητα κάποιων συμπερασμάτων μου, όπως, για παράδειγμα, την προέλευση της προηγούμενης ονομασίας του χωριού Σάμη ή Σιάμου. Προέρχεται, έγραφα, από τη ρίζα «σάμους» που, πολύ παλαιότερα, σήμαινε «ύψος». Και, φυσικά, είχα τους λόγους μου τότε να το υποστηρίζω αυτό – οι λόγοι αναλύονται περισσότερο, τόσο στο βιβλίο μου όσο και στο site : www.myoxya.gr – μετά από έρευνες δύο περίπου χρόνων πάνω στο θέμα.
Την άποψή μου, για την προέλευση της ονομασίας «Σιάμου», ήρθε να δικαιώσει πριν από λίγο καιρό μία τηλεοπτική εκπομπή της ΕΤ1 και να κλείσει οριστικά το θέμα. Συγκεκριμένα, στις 2 Οκτωβρίου 2010 και στο λαογραφικού-ιστορικού περιεχομένου ντοκιμαντέρ «Σάμος η πατρίδα μου», που αναφερόταν ασφαλώς στο νησί της Σάμου, έγινε λόγος και για την προέλευση της ονομασίας του. Προήλθε, ανέφερε ο συντάκτης των κειμένων της εκπομπής, από την αρχαία ρίζα «σάμα», με την οποία χαρακτήριζαν τα ψηλά της βουνά. Προφανώς, η ρίζα «σάμα» είναι προγενέστερη αυτής που εγώ αναφέρω στο βιβλίο μου. Δηλαδή, οι ονομασίες «Σάμος» και Σιάμου» προέρχονται από την ίδια ρίζα; Ακριβώς! Ήταν κάτι που φύλαγα πολύ καλά τότε στο πίσω μέρος του μυαλού μου, αλλά δεν είχα ακόμα τα στοιχεία για να το βγάλω προς τα έξω με βεβαιότητα. Σκεφτόμουν πάντα – και μάλλον το άφηνα χωρίς να το διερευνώ – αν η Σάμος έχει ψηλά βουνά. Και πράγματι, όπως διαπιστώνεται και από το ντοκιμαντέρ, η Σάμος διαθέτει τα ψηλότερα βουνά μεταξύ όλων των νησιών μας. Σήμερα, επομένως, μπορούμε να πούμε με σχετική βεβαιότητα : Σιάμου όπως Σάμος!
Θυμίζω εδώ ότι η ονομασία «Σιάμου» δόθηκε στο δεύτερο χωριό, που ιδρύθηκε πιο ψηλά από τον πρωτοϊδρυθέντα οικισμό «Αϊλίτσι» - εκεί γύρω στα 1400 μ.Χ. – και στο σημείο ακριβώς όπου τώρα βρίσκεται και το σημερινό χωριό της Οξυάς. Το δεύτερο εκείνο χωριό βρισκόταν πιο ψηλά, όχι μόνο σε σχέση με τους συντοπίτες Αϊλιτσιώτες, αλλά ψηλότερα και σε σχέση με όλα τα γύρω χωριά πριν γείρουμε πίσω προς την περιοχή της Αργιθέας. Το γιώτα - που δεν έχει η Σάμος – προστέθηκε, ως φαίνεται, με τον καιρό στην ονομασία «Σιάμου», σύμφωνα με το φθογγολογικό φαινόμενο της ουράνωσης, κάτι που συνηθιζόταν παλαιότερα στην αγραφιώτικη προφορά. Έτσι το «Σάμου» έγινε «Σιάμου», όπως το στάρι έγινε «στιάρι», το τζάκι «τζιάκι» κ.ο.κ.
Τέλος, ένα σχόλιο ακόμα δεν θα ήταν εκτός τόπου και χρόνου. Θα ήταν μάλλον λίαν επίκαιρο. Από τις δηλώσεις και τα δημοσιεύματα εκείνων των αμφισβητιών μου, όπως προείπα, είχα θορυβηθεί τότε, είναι αλήθεια, αλλά δεν πτοήθηκα. Ποτέ δεν αρνήθηκα σε κανέναν το δικαίωμα της κριτικής, αρκεί αυτή να μην υπερβαίνει τα όρια της προσωπικής αξιοπρέπειας εκείνου, ενάντια στον οποίο στρέφεται. Και τα όρια αυτά τότε είχαν όντως υπερβαθεί. Έδωσα την κατάλληλη απάντηση, βέβαια, μέσω του Τύπου, αλλά την πιο στιβαρή και οριστική απάντηση τη δίνει ο ίδιος ο καταλύτης χρόνος.
Αν τα αναφέρω αυτά εδώ, είναι γιατί τότε είχα πολύ σωστά ψυχανεμιστεί ότι δεν είχα να κάνω απλώς με κάποιους αλαζόνες της γνώσης σε ένα συγκεκριμένο χώρο, αλλά ταυτόχρονα και με υποκινούμενους από αμφιβόλου αξιοπιστίας κέντρα “ενημέρωσης” και αποφάσεων. Λίγο ως πολύ, είναι γνωστό πώς διαμορφώνονται και τι είδους μεθοδεύσεις κρύβονται πίσω από παρόμοια thinktank.
Βεβαίως, υπήρχαν και οι υποστηρικτές των θέσεών μου, οι οποίοι, με γνώμονα την επιστημονική τους και μόνο συνείδηση, τοποθετήθηκαν ανάλογα. Ένας από αυτούς ήταν και ο καρδιτσιώτης, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας στο Βόλο, κ. Βασίλης Αναγνωστόπουλος, τον οποίο και ευχαριστώ θερμά. Η παρούσα δημοσίευση αποτελεί δικαίωση και της δικής του τοποθέτησης τότε και τούτο έχει ιδιαίτερη αξία στην εποχή των ποικίλων σκοπιμοτήτων και των καμουφλαρι-σμένων μηχανισμών.