Ο Ζάβατος

Ζάβατος λέγεται το δάσος από καστανιές που βρίσκεται στη νοτιοανατολική πλαγιά του χωριού, κοντά στο συνοικισμό της Μεγάλης Βρύσης και κάτω ακριβώς από τα δάση οξιάς κι έλατου. Συνδέεται στενά με τη ζωή των κατοίκων του χωριού, σε παλαιότερες εποχές.

Η λέξη "ζάβατος" παλαιότερα θεωρήθηκε ότι σήμαινε ένα μέρος δυσκολοδιάβατο. Έτσι τη συναντά κανείς και σε κάποια λεξικά. Λαμβάνοντας, όμως, υπόψη νεότερα στοιχεία, σήμερα γνωρίζουμε ότι σημαίνει το μέρος που είναι άβατο για τα ζώα (ζώα + άβατο). Και ήταν πράγματι άβατο μέρος για τα ζώα, με την έννοια ότι δεν επιτρεπόταν να μπαίνουν μέσα κατά την περίοδο του έτους που ο καστανεώνας φυλασσόταν, προκειμένου να προφυλαχτεί ο καρπός μέχρι να ωριμάσει. Ας μην ξεχνάμε ότι, σε παλαιότερες και πιο στερημένες εποχές, τα κάστανα του Ζάβατου ήταν το πιο πολύτιμο αλλά και ανέξοδο προϊόν διατροφής για τους κατοίκους του χωριού. Πραγματικός θησαυρός, θα μπορούσαμε να πούμε. Κατά την περίοδο, μάλιστα, της Κατοχής, ο ρόλος του Ζάβατου υπήρξε καταλυτικός για την επιβίωσή τους.

Κάθε χρόνο, η κοινότητα της Οξυάς, παλαιότερα, έδινε ρητή εντολή στους αγροφύλακες του χωριού να απαγορεύουν αυστηρά την είσοδο ζώων στο Ζάβατο κατά το διάστημα τέλη Αυγούστου – μέσα Οκτωβρίου. Μάλιστα, όταν ο καρπός "έδενε" κι άρχιζε να πέφτει από τα δέντρα, απαγορευόταν η είσοδος και στους ανθρώπους. Οι παραβάτες, μάλιστα, οδηγούνταν στο δικαστήριο και τιμωρούνταν παραδειγματικά. Με την ωρίμανση του καρπού, η κοινότητα εξέδιδε απόφαση για την ημέρα "απόλυσης" του Ζάβατου. Ε, αυτή η μέρα ήταν ημέρα γιορτής για τους συγχωριανούς. Δεν θα μπορούσε να τη συγκρίνει κανείς ούτε με τις σημερινές γιορτές του κάστανου, του κρασιού, κ.ο.κ. Ακόμα και τα σχολεία του χωριού εκείνη την ημέρα δεν λειτουργούσαν, καθώς κάθε σπίτι ήταν κλειστό και η οικογένεια χρειαζόταν χέρια για να μαζέψει τα κάστανα της χρονιάς.

Την ημέρα της απόλυσης, σύσσωμοι οι κάτοικοι του χωριού περικύκλωναν το Ζάβατο, από τα βαθιά χαράματα, έχοντας μαζί τους σάκους και υποζύγια και περίμεναν το σύνθημα. Μόλις αυτό δινόταν με το χτύπημα της καμπάνας, τότε άρχιζε η γιορτή. Κάθε οικογένεια μάζευε όσα περισσότερα κάστανα μπορούσε, ανάλογα με τα άτομα που διέθετε και κατά το απόγευμα φόρτωνε τον πολύτιμο καρπό στα ζώα και αναχωρούσε για το σπίτι. Προκειμένου, μάλιστα, τα κάστανα να διατηρηθούν περισσότερο καιρό νωπά, για να τα τρώνε βρασμένα, τα έβαζαν μέσα σε φτέρες στις αποθήκες και στα υπόγεια των σπιτιών. Εκείνα, βέβαια, που ξεραίνονταν, τα ξεφλούδιζαν και τα έβραζαν "γιαλούδες".

Άλλες εποχές, άλλες συνθήκες ζωής, εντελώς διαφορετικές από τις σημερινές!